Хорхе Луис Борхес (Jorge Luis Borges)…

 

                                                                               И тебя видел;                                                                                Кітапхана – біздің жад.

       

Хорхе Луис Борхес

Өмірін кітапханада және кітаптармен өткізген; ешқашан атаққа ұмтылмаған деседі; ол тек Борхес қана болған. Кейде, мұның өзіне де күмәнмен қарағандай болады. Борхес кім еді? кім болған? енді кім болмақ? Борхес “құраған” көргісіз Тәңір не өзі қайталаудан танбайтын айнадағы бейне: кім кімді тапқан? Тәңір – айнадағы бейнені, өз кезегінде, ол бейне Борхестің шынайы сұлбасы болуы үшін, не Борхес –  үшеуін де, кезекті түсте басқа Борхес те, Тәңір мен белгісіз бейне де сіңіп кетуі үшін. Кім бұл түрлі образдардың шексіз ойынында кім? Борхес-сөз ғана шындық. Бірақ, бұны да толық ақиқат деп көр.

Шексіздік пен шек, уақыт пен кеңістік, адам мен бейне және керісінше, айна, лабиринт, семсер, мәңгілік оралу… және бұл типтік Борхестік тақырыптардың толық емес тізімі. Шексіздікте де, борхестік түсінік бойынша, шектеу бар. Ал уақыт – өз алдына (кеңістік тек уақыт шеңберінде ғана болса) өмір сүретін және сүргізетін, мәңгілік бөлшектерден құралған (таусылмас).

Жазуға болмайтын, келмейтін, қиыспайтын деталдар борхестік мәтінде жетеді. Аса көп. Ол бізді кер серпілту керек секілденеді, бірақ жоқ, қиюсыз қисынға келіп, тартады да тұрады.

Бұл талдау, сараптау не рецензия емес. Жоқ. Бұл – іші түйсік (оның барына кейде күмәнмен қараймын), сыртқы қажеттілік. Борхес – әлем, кітапханада (вавилондық – өзі айтқандай). Онда жазылған, жазылатын, жоғалған, табылатын бар кітап кездеседі. Оқып біту мүмкін емес. Өмір жетпейді, – ал адам үшін уақыт өмірмен өлшенеді. 

Ол ешқашан үлкен жанрда жазған емес. Новелла, әңгіме, рецензия, эссе (әдебиеттанулық, философиялық…), анықтамалық (Книга вымышленных существ және т.б.) болды. Бірақ, оны әлем таниды, мойындайды. Ол ешқандай мода әдеби ағымдарға кірмейді (оны өзі баса айтқан). Соған қарамастан, оқылады, оқыла беретін де секілді. 

Қысқаша, осы… көп нәрсе айтылды, одан да көбі қалып қойды. Енді сілтеме: Борхес-орысша – мында және мұнда. Борхес-қазақша анда.

Біреу сені (адазатты деп оқы) түсінде көріп жатқан болса… Сен ұйқысынан оянғанын қалар ма едің, әлде жылар ма едің (типтік борхестік сұрақ)? Жауапты комментте күтем…

Кітап және интернет…

Эволюция қызық нәрсе. Неге апарарын өзің де білмейсің. Толық белгісіздік. Әйтеуір, ақпараттық қоғамға жетіп, визуалдық жадтана бастадық… Сынай алмаймын, аулақпын, тек “жалаңаш факт” қана сайрайды. Жаппай комптендіру, шарқынша netтендіру… жүріп жатыр. Мәңгілік құндылықтар да қайта бағалана бастағандай. Дұрыс, уақыт өзгерді, заман жаңарды, ендеше құндылық та жаңарады, соны леп, тың бағыт.  

                             

Кітап та өзгерді. Оның адам санасында қабылдануы толық деформацияланды. Құндылық құнын жоғалтты (дейді біреу), жаңа формаға еніп, қайта бағаланды (дейміз біз). Мінсіз кітап (бұндай болмайды) өз оқырманын тауып жатыр. Түрлі жол, қилы бағыттармен. 

Мына сілтемелер соған кепіл.  Google Book Search қызметін іске қосыпты (қашан екенін білмеймін). Онда барлық әдебиет сала-сала, жанр-жанр бойынша сараланып, жүйеленіп берілген екен. Өте ыңғайлы әрі ұтымды қызмет. Ол үшін рақмет, әрине. Бірақ ағылшынша. Орысша ресурстар (электрондық кітапхана) да жетерлік. Олар да кітаптарды толығымен көшіруге негізделген. Кітапты on-line  қарауға болатын да ресурстар табылды. Ал қазақтілді бірдебір электрондық кітапхана элементтері кездесетін пайдалы ресурсты таба алмадым. (Мүмкін, бұл менің олақтығым шығар). Білмедім, бірақ сұраныс барына сенемін.

Ал табылған және бірден бір көркем әдеби ресурс ол “Мәдени мұра” ресми сайты екен. Әрине, онда тек шығарылған кітаптар тізімі және түсініксіз слайд-шоу ғана бар. Көшіре алмайсың. Бірақ әлемнің әдеби, философиялық мұрасын оқуға бірден бір лайықты (қазақша) ресурс осы болды. Ал басқа сілтемелер болса бөлісе тұрыңдар. Қазірше осы…

Кореядан ескен толқын…

Нартәуекел; Ыстық Ұя; Жастық Дәурен; Мистер Гуд Бай; Жаратқан Ием, Армысың; Ғашық болған Жалғызбасты Әке; Жумонг Ханзада; Жасыл Қырат Жақта; Қысқы Соната және басқа етене таныс аттар. 

Бүгінде бәрі сериал қарайды. (Иә, одан шет қалған ешкім жоқ сияқты). Біреу – бұл құбылысты жиіркене шеттесе, біреу – тамсана тамашалайды. 

Корейлік табиғи гармония

Корея, біз білетіндей, тек заманауи аутокөліктер мен сапалы тұрмыстық және өзге де техникалар емес екен, ол – азиялық экономикалық және технологиялық “ғажайып” есебінде. Керемет сақталған дәстүршілдік пен жаңа стандарттар етек жайған, және біте қайнасқан мекен екен. Бұл да толық түсінік болмай шықты. Иә, дәл солай.                                                                      

                                                       

“Корейлік толқын” (иә, иә)  кореялық массалық поп-мәдениет. Нақтырақ, сол поп-мәдениет өзге елдерге етенелей енген құбылыс. Бұл толқын тебіне енген алғашқы жағалау Қытай болыпты. Кейіннен бүкіл оңтүстік-шығыс Азия толығымен қамтылған екен. Ал “корейлік толқын” ұғым ретінде Қытайда ойлап табылған дейді. Бәрі “Махаббат деген не?” сериалының айтқысыз табысынан басталыпты. Осыдан кейінгі сериалдар мен әндер қытайлық көрермендер мен тыңдармандар арасында шулы табысқа жеткен. Қазірде бұл толқын 60-тан астам ел жағалауын жуып жатқан көрінеді. Тайуан, Жапония, Тайланд, Филлипин және көптеген басқа да біз білмейтін, біле бермейтін Азия. Қадымдап, корейлік мәдениет (поп-толқын) жаңа елдер мен жағалауларды, Таяу Шығыс пен бірқатар африкалық елдерді, бағындырумен келеді.

Басында, табысты әндерден басталған корейлік поп-мәдениет ассортименттік тізімін сапалы фильмдер мен сериалдар толықтырыпты. Көптеген корейлік актерлер, Пи (актер, әнші), Ли Бен Хон (актер) және т.б., толқынмен ілесіп әлемге таныла бастаған.

 Қазақстан да осы толқын тебіренісін сезіп үлгерді. Жағалауымызға корейлік салқын леп келіп жеткенде, сансыраған сана сан түрлі қабылдады. Бұндай толқын жалғыз емес екенін ескерсек (латынамерикалық, түркиялық, енді ресейлік), неден құбыжық мұншалық құбылғанын түсінесің… Сериал – құбылыс ретінде күнделік күйбеңге етене еніп, ойып орын алды және теледидарға телміріп, бізге қатыссыз жан тағдырына еріксіз қатысып отыратын болдық. Тұтындық, сұранысқа арналып өндірілген тауарды. Иә, тауарды, одан артық ештеңе де емес. Бірақ, бұл құбылыс болды, үлкен қоғамдық құбылыс. Әркім айтатын, әр үйде талданатын, әркімнен еститін және әркімге естіртетін. Солай…

Біреу бұны тығырыққа тартар жол десе,  біреу үшін бұл кәріс жігіттерінің романтикалық махаббат диалогтары болды. Солай өмір үздіксіз, сериалмен бірге, құбыла сырғып, өтіп жатыр.

Біраз тосылдым…

Бір – megaline қуды (қазақтелеком нөмер ауыстыруды ойлапты), екі – шынында не жазарымды білмей абдырдым, үш – wordpress құйтырқыларын біраз шұқып отырып, үйренуге тура келді, төрт – rss арнасын еш бақылауыма көндіре алмай-ақ қойдым, бес – шынымды айтсам, дизайннан лайықты тема таба алмай қиналдым. Осылай біраз тосылдым. Содан бәрі артта қалды. Енді батыл жылжу керек деп шештім.

Шығармашылық дағдарыс не бір тоқырауға ұшырадым, деп қауып қылған едім басында. Сөйтсем, жалған дабыл екен. Әлі басталмаған шығармашылық жолым тоқырап не ағдарардай не көрінді екен, деп ойладым. есімде белгісіз жарық жарқылдап, бір идея тастардай болып тұрды. Міне, осылай басталған қиын жол.

Соңғы айтарым, егер қызық болса, менің  rss каналыма жазылып, бәрінен хабардар болып отыр. Ол мында.

Ал, блогтың тақырыптық жүктемесін “Блогым” бетінен көре аласың.

Сәлем… әлем.

Мен бармын деп жар саламын. Бұл blog булығып жүрген ойлар мен сансыраған толқулардан арылған бейтарап жұрт талқысына арналады. Қазіргі ұрпақ жалғыздықтан жапа шегетіндей. Жалғыз қалған көңіл қуанышы, сезім сергектігі болар деп сенемін. Әр адам – бір әлем. Қызықты боларына сене бер. Бастаймын…